Tor żużlowy może organizować oficjalne zawody tylko wtedy, gdy ma aktualną homologację PZM albo FIM i spełnia wymagania dotyczące geometrii, nawierzchni, zabezpieczeń oraz infrastruktury stadionu. Klasa rozgrywek wpływa między innymi na wymogi oświetleniowe i wyposażenie obiektu.
Homologacja toru jako warunek dopuszczenia do zawodów
Podstawą dopuszczenia obiektu do rozgrywek jest homologacja wydana przez właściwą federację. W Polsce tor ocenia Polski Związek Motorowy, a przy zawodach międzynarodowych zastosowanie mają wymagania FIM, w tym standardy STRC. Weryfikacja obejmuje nie tylko sam owal, ale również bandy, park maszyn, stanowiska sędziowskie, zaplecze medyczne i systemy bezpieczeństwa.
Brak aktualnej homologacji wyklucza stadion z organizacji zawodów objętych danym regulaminem. Dotyczy to także torów tymczasowych budowanych na stadionach piłkarskich lub wielofunkcyjnych. Przed zawodami taki obiekt musi przejść odrębną kontrolę, a jego parametry muszą zostać potwierdzone przez uprawnionego komisarza.
Wymiary i nawierzchnia toru żużlowego
Tor powinien znajdować się na możliwie płaskim terenie i mieć kształt owalu z dwiema prostymi oraz dwoma łukami. Długość mierzy się metr od wewnętrznej krawędzi toru. Zakres zależy od odmiany sportu:
| Typ toru | Długość (m) | Szerokość prostej (m) | Szerokość łuku (m) |
|---|---|---|---|
| Żużel klasyczny | 260–425 | co najmniej 10 | co najmniej 14 |
| Tor długi i trawiasty | 426–1300 | zależnie od homologacji | zależnie od homologacji |
| Miniżużel | 120–200 | zależnie od homologacji | zależnie od homologacji |
W przypadku klasycznego toru żużlowego regulamin wskazuje minimum 10 metrów szerokości na prostych i 14 metrów na łukach. Pozostałe parametry, takie jak promień łuku, nachylenie czy dokładny profil nawierzchni, podlegają ocenie podczas homologacji.
Nawierzchnia musi być sypka i umożliwiać kontrolowany poślizg motocykla. Stosuje się między innymi:
- granit o odpowiedniej granulacji
- żużel
- granulowaną cegłę
- inne sypkie materiały zaakceptowane w procesie homologacji
Nie dopuszcza się twardych nawierzchni, takich jak beton, cement czy asfalt. Sama obecność właściwego materiału nie wystarcza. Nawierzchnia musi być również równa, stabilna i przygotowana tak, aby ograniczać powstawanie niebezpiecznych kolein oraz nadmiernego pylenia.
Jakie bandy są wymagane na torze?
Tor musi być otoczony bandą, która ogranicza skutki kontaktu zawodnika z ogrodzeniem i pochłania część energii uderzenia. Współczesne standardy bezpieczeństwa wymagają stosowania rozwiązań posiadających odpowiednią homologację, przede wszystkim band pneumatycznych lub kinetycznych.
Banda pneumatyczna, nazywana też dmuchaną, wykorzystuje komory powietrzne do rozproszenia energii. Banda kinetyczna działa przez kontrolowany ruch elementów konstrukcji podczas uderzenia. W obu przypadkach celem jest zmniejszenie przeciążenia działającego na zawodnika i motocykl.
W polskich rozgrywkach ligowych bandy pneumatyczne są standardem wymaganym przez przepisy licencyjne, natomiast w określonych fragmentach toru mogą być stosowane bandy kinetyczne, jeśli dopuszcza je właściwy regulamin i homologacja. Nie wystarczy zamontowanie dowolnego systemu ochronnego. Jego typ, rozmieszczenie i stan techniczny ocenia się w ramach kontroli obiektu.
Infrastruktura stadionu i oświetlenie
Stadion musi zapewniać warunki do bezpiecznego przeprowadzenia zawodów, obsługi zawodników, sędziego, mediów i widzów. Wymogi oświetleniowe zależą od klasy rozgrywkowej oraz aktualnego regulaminu licencyjnego. Wartości historyczne nie powinny być automatycznie traktowane jako obowiązujące w każdym sezonie.
| Klasa rozgrywkowa | Oświetlenie toru (lux) | Oświetlenie parku maszyn i linii ustawienia (lux) |
|---|---|---|
| Ekstraliga | 1800 | zgodnie z aktualnym regulaminem licencyjnym |
| I liga | 900 | 400 |
| II liga | wymóg zależny od aktualnych przepisów | wymóg zależny od aktualnych przepisów |
Podane wartości należy potwierdzić w regulaminie PZM obowiązującym w sezonie, którego dotyczy licencja. Wymogi były zmieniane, a dla niektórych klas dopuszczano wcześniej oświetlenie przenośne albo odstępstwa od stałej instalacji. Jeżeli stadion korzysta z takiego rozwiązania, urządzenia muszą być gotowe do natychmiastowego użycia podczas zawodów.
Do podstawowego wyposażenia stadionu należą:
- wieżyczka sędziowska usytuowana przy linii startu i zapewniająca dobrą widoczność toru
- park maszyn z wyraźnie oznaczonymi granicami i bezpieczną komunikacją
- linia startowa z maszyną startową sterowaną przez sędziego
- zaplecze medyczne dla zawodników i służb ratowniczych
- szatnie drużyn z natryskami i toaletami
- loża prasowa oraz stanowiska radiowo-telewizyjne
- monitoring widowni i rejestracja zawodów zgodne z przepisami bezpieczeństwa imprez masowych
- oznakowane wyjścia, wjazdy i drogi ewakuacyjne
Wymagane są także nagłośnienie stadionu, toalety dla publiczności, zabezpieczenie medyczne widzów oraz parkingi dla drużyn, osób funkcyjnych i mediów. W wyższych klasach rozgrywkowych dochodzą bardziej szczegółowe kryteria, między innymi minimalna liczba miejsc siedzących, wyposażenie loży prasowej, stanowiska dla transmisji telewizyjnej i system kontroli dostępu.
Ostateczna ocena nie ogranicza się do sprawdzenia pojedynczego parametru. Komisja lub komisarz weryfikuje cały obiekt, a klub musi wykazać prawo do korzystania ze stadionu w terminach zawodów. Dopiero spełnienie wymogów technicznych, bezpieczeństwa i infrastrukturalnych pozwala utrzymać homologację oraz organizować oficjalne rozgrywki.
